احیای شب‌های رمضان و قرآن سرگرفتن

سؤال:

آیا شب‌زنداری شب‌های ماه رمضان و خصوصا شب‌های قدر معتبر است؟ قرآن سر گرفتن و دعای جوشن کبیر چطور؟

*********************************************************************

پاسخ:

در باب شب‌زنداری و عبادت الله عز و جل ادله قرآنی و روایی متعددی هست که شامل همه شب‌های سال می‌شود و مستحب است که انسان بخش قابل ملاحظه‌ای را به دور از چشم دیگران و هیاهوی روزانه به بندگی اله تعالی پرداخته و اعمالی انجام دهد که مورد رضایت او است.

دراین بین، احیای بعضی از شب‌ها مهم‌تر است که از جمله این شب‌ها، همه شب‌های ماه مبارک رمضان بوده و در بین این شب‌ها اهمیت شب‌های بیست و سوم، بیست و یک و نوزدهم به ترتیب بیشتر از سایر شب‌ها است.

اما تا آن‌جا که حقیر بررسی کرده‌ام، روایت معتبری در توصیه به قرآن سر گرفتن نداشته و پیش‌نهاد می‌کنم که به مناسکی پرداخته شود که توصیه صریح و معتبر بر آن وجود دارد.

از دوستان مؤسسه خواستم تا لینک چند مطلب را برای شما ارسال کنند.

شب قدر چه شبی است؟

پیرامون متن و سند دعای جوشن کبیر

حدیث قرآن سر گرفتن (۱)

حدیث قرآن سر گرفتن (۲)

حدیث قرآن سر گرفتن (۳)

حدیث قرآن سر گرفتن (۴)

مسابقه ویژه شب‌های قدر

با سلام و احترام و تبریک به مناسبت میلاد باسعادت امام حسن مجتبی علیه‌السلام

به اطلاع می رساند مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج در راستای آشنایی مخاطبان خود با روایات اهل بیت عصمت و طهارت، اقدام به برگزاری مسابقه ویژه شب‌های قدر می‌کند و در این راستا به یک کسانی که بیش‌ترین روایت معتبر را درباره مراسم قرآن سر گرفتن در این شب‌های مبارک ارسال کند، جایزه ناقابلی تقدیم خواهد کرد.

امید است تلاش دوستان در این ماه پر برکت، موجب رضایت خداوند متعال قرار گیرد.

در صورت امکان، این اطلاعیه را باز نشر نمایید.

مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج

***

زمان ارسال مطالب: نوزدهم ماه مبارک رمضان ۱۴۳۸

آدرس ارسال مطالب: info@ehtejaj.com و @ehtejaj_channel

آدرس کانال رسمی مؤسسه: telegram.me/EhtejajGroup

حدیث قرآن سر گرفتن (۴)

حَدَّثَنَا عَبْدُالْعَزِیزِ بْنُ عَبْدِاللهِ الْأُوَیْسِیُّ ثنا إبْرَاهِیمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أبِی عَوْنٍ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدِاللهِ الثَّقَفِیِّ عَنْ أبِی‌صَالِحٍ الْحَنَفِیِّ قَالَ رَأیْتُ عَلِیَّ بْنَ أبِی‌طَالِبٍ علیه‌السلام أخَذَ الْمُصْحَفَ فَوَضَعَهُ عَلَی رَأْسِهِ حَتَّی لَأرَی وَرَقَهُ یَتَقَعْقَعُ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إنَّهُمْ مَنَعُونِی أنْ أقُومَ فِی الْأُمَّةِ بِمَا فِیهِ فَأعْطِنِی ثَوَابَ مَا فِیهِ …

***

بررسی متن و سند: این روایت در کتاب المعرفة والتاریخ (ج ۲، ص۷۵۱) آمده است که از کتب مکتب خلفا است و می‌گویند همه رجال آن در اسناد صحیحین وجود دارد و با این حساب بعید نیست، بر مبنای بعضی از پیروان مکتب خلفا معتبر باشد. قضات این موضوع را به خود علمای اهل تسنن واگذار می‌کنیم و در این‌جا به همین مقدار بسنده می‌کنیم که رجال سند این روایت در مکتب اهل بیت علیهم‌السلام مجهول هستند و اعتبار احادیث مکتب خلفا، دلیل بر پذیرش در مکتب اهل بیت علیهم‌السلام نیست.

از این دست روایات در منابع مکتب خلفا بسیار است و حکم آن همین است، یعنی چه برای خود آن‌ها معتبر باشد و چه نباشد، با توجه به سندشان نمی‌تواند برای ما معتبر باشد و بر اساس آن چیزی را در مکتب خودمان اثبات کنیم.

بخش قرآن و حدیث

مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج

حدیث قرآن سر گرفتن (۳)

وَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ علیه‌السلام تَأْخُذُ الْمُصْحَفَ فِی ثَلَاثِ لَیَالٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَتَنْشُرُهُ وَ تَضَعُهُ بَیْنَ یَدَیْکَ وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إنِّی أسْألُکَ بِکِتَابِکَ الْمُنْزَلِ وَ مَا فِیهِ وَ فِیهِ اسْمُکَ الْأکْبَرُ وَ أسْمَاؤُکَ الْحُسْنَی وَ مَا یُخَافُ وَ یُرْجَی أنْ تَجْعَلَنِی مِنْ عُتَقَائِکَ مِنَ النَّارِ وَ تَدْعُو بِمَا بَدَا لَکَ مِنْ حَاجَة.

***

بررسی متن و سند: در این روایت اشاره صریحی به شب‌های مورد نظر در ماه مبارک رمضان نشده است، اما قاعدتا باید شب‌های نوزده، بیست و یک و بیست سوم این ماه باشد. اولین نکته مهم درباره این روایت آن‌که آمده قرآن را باز کرده و در مقابل قرار گیرد و نه بر سر و ثانیا دعای آن با دعایی که در زمانه ما مرسوم است، تفاوت‌های جدی دارد. ثالثا این حدیث را سعید بن هبةالله (قرن ششم)، بدون ذکر سند از زراره (قرن دوم) نقل کرده است و به جهت مرسل بودن معتبر نیست.

شیخ مفید در المقنعه (ص ۱۹۰) آورده است که تأخذ المصحف فی ثلاث لیال من الشهر و هی لیلة تسع عشرة و لیلة إحدی و عشرین و لیلة ثلاث و عشرین فتنشره و تضعه بین یدیک و تقول اللهم إنی أسألک بکتابک المنزل و ما فیه و فیه اسمک الأعظم و أسماؤک الحسنی و ما یخاف و یرجی أن تجعلنی من عتقائک و طلقائک من النار و تدعو بما بدا لک من حاجة.

بررسی متن و سند: این مطلب بر خلاف بعضی دیگر از روایت‌های مربوط به قرآن سر گرفتن، دقیقا اشاره به شب‌های خاص ماه مبارک رمضان دارد و با توجه به شباهت بسیار آن با روایت الدعوات، قاعدتا برگرفته از همین روایت مرسل است که معتبر نبود.

بخش قرآن و حدیث

مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج

حدیث قرآن سر گرفتن (۲)

أبُومُحَمَّدٍ الْفَحَّامُ قَالَ حَدَّثَنِی أبُوالْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أحْمَدَ الْهَاشِمِیُّ الْمَنْصُورِیُّ بِسُرَّمَنْرَأی قَالَ حَدَّثَنَا أبُوالسَّرِیِّ سَهْلُ بْنُ یَعْقُوبَ بْنِ إسْحَاقَ مُؤَذِّنُ الْمَسْجِدِ الْمُعَلَّقِ بِصَفِّ شَنِیفٍ بِسُرَّمَنْرَأی سَنَةَ ثَمَانٍ وَ تِسْعِینَ وَ مِائَتَیْنِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ مُطَهَّرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أبِیهِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إلَی سَیِّدِنَا الصَّادِقِ علیه‌السلام فَقَالَ لَهُ یَا سَیِّدِی أشْکُو إلَیْکَ دَیْناً رَکِبَنِی وَ سُلْطَاناً غَشَمَنِی وَ أُرِیدُ أنْ تُعَلِّمَنِی دُعَاءً أغْتَنِمُ بِهِ غَنِیمَةً أقْضِی بِهَا دَیْنِی وَ أُکفَی بِهَا ظُلْمَ سُلْطَانِی فَقَالَ إذَا جَنَّکَ اللَّیْلُ فَصَلِّ رَکْعَتَیْنِ اقْرَأْ فِی الْأُولَی مِنْهُمَا الْحَمْدَ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ فِی الرَّکْعَةِ الثَّانِیَةِ الْحَمْدَ وَ آخِرَ الْحَشْرِ لَوْ أنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ إلَی خَاتِمَةِ السُّورَةِ ثُمَّ خُذِ الْمُصْحَفَ فَدَعْهُ عَلَی رَأْسِکَ وَ قُلْ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِیهِ وَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ فَلَا أحَدَ أعْرَفُ بِحَقِّکَ مِنْکَ بِکَ یَا اللهُ عَشْرَ مَرَّاتٍ ثُمَّ تَقُولُ یَا مُحَمَّدُ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا عَلِیُّ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا فَاطِمَةُ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا حَسَنُ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا حُسَیْنُ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا عَلِیَّ بْنَ مُوسَی عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ یَا حُجَّةُ عَشْرَ مَرَّاتٍ ثُمَّ تَسْألُ اللهَ (تَعَالَی) حَاجَتَکَ قَالَ فَمَضَی الرَّجُلُ وَ عَادَ إلَیْهِ بَعْدَ مُدَّةٍ قَدْ قَضَی دَیْنَهُ وَ صَلَحَ لَهُ سُلْطَانُهُ وَ عَظُمَ یَسَارُهُ.

***

بررسی متن و سند: در این حدیث را که شیخ صدوق در الأمالی (ص ۲۹۲) روایت کرده است، دستورالعملی برای ادای دین و رهایی از ظلم سلطان است، لذا اولا انجام آن مربوط به زمان خاصی نیست و ثانیا مراحلی دارد که عبارت است از دو رکعت نماز که در رکعت اول بعد از سوره حمد، باید آیة الکرسی را خواند و در رکعت دوم، آیات پایانی سوره حشر و سپس قرآن را بر سر نهاد و سایر کارها را مراحل را طی کردف اما نکته مهم در این است که این حدیث نیر در نهایت ضعف است. علاوه بر این‌که تعدادی از رجال سند این روایت مجهول هستند، محمد بن سلیمان الدیلمی و پدرش، هر دو از غلات بوده و در نقل حدیث بسیار ضعیف هستند و به حدیث آن‌ها نمی‌توان اعتماد کرد. فراموش نکنیم که یکی از اقدامات جاعلان حدیث روایاتی بوده که موجب امیدواری مردم به برآورده نشدن خواسته‌هایشان بوده و این مطلبی است که در پایان این روایت دیده می‌شود. (توضیح اضافه استاد ریاحی: این به آن معنا نیست که هرروایتی چنین مطلبی داشت، غیر معتبر است، بلکه وقتی چنین مطلبی را ضعفا نقل می‌کنند، قابل تأمل می‌شود.)

بخش قرآن و حدیث

مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج

حدیث قرآن سر گرفتن (۱)

ذَکَرْنَا إسْنَادَهُ وَ حَدِیثَهُ فِی کِتَابِ إغَاثَةِ الدَّاعِی وَ لْنَذْکُرْ هَاهُنَا الْمُرَادَ مِنْهُ وَ هُوَ عَنْ مَوْلَانَا الصَّادِقِ علیه‌السلام قَالَ خُذِ الْمُصْحَفَ فَدَعْهُ عَلَی رَأْسِکَ وَ قُلْ اللَّهُمَ بِحَقِ هَذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِیهِ وَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ فَلَا أحَدَ أعْرَفُ بِحَقِّکَ مِنْکَ بِکَ یَا اللهُ عَشْرَ مَرَّاتٍ ثُمَّ تَقُولُ بِمُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِعَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِفَاطِمَةَ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِالْحَسَنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِالْحُسَیْنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِمُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِعَلِیِّ بْنِ مُوسَی عَشْرَ مَرَّاتٍ بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَشْرَ مَرَّاتٍ بِالْحُجَّةِ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ تَسْألُ حَاجَتَکَ وَ ذَکَرَ فِی حَدِیثِهِ إجَابَةَ الدَّاعِی وَ قَضَاءَ حَوَائِجِه.

***

بررسی متن و سند: اگر کسی بخواهد به این حدیث اعتماد کند، واضح است که این عمل مربوط به همه ایام سال است و انحصاری به شب خاصی ندارد، لذا انجام آن در همه شب‌ها و از جمله‌های شب‌های ماه مبارک رمضان مجاز است، اما نکه مهم آن‌که این حدیث را برای اولین بار سید بن طاووس (قرن هفتم) در کتاب اقبال الأعمال (ج ۱، ص ۱۸۷)، بدون ذکر سند از کتاب دیگر خود به نام إغاثة الداعی از امام صادقj (قرن دوم) نقل کرده است و در نتیجه حدیث مرسل (حدود ۵۰۰ ساله) است و معتبر نیست.

مرحوم سید روایت دیگری در إقبال الأعمال (ج ۱، ص ۱۸۷) دارد که شباهتی به این روایت دارد. ایشان آورده‌اندکه ذَکَرْنَا إسْنَادَنَا إلَیْهِ فِی کِتَابِ إغَاثَةِ الدَّاعِی عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ رَحِمَهُ‌اللهُ عَنْ مَوْلَانَا مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیه‌السلام یَقُولُ فِیهِ خُذِ الْمُصْحَفَ فِی یَدِکَ وَ ارْفَعْهُ فَوْقَ رَأْسِکَ وَ قُلْ اللَّهُمَّ بِحَقِّ مَنْ أرْسَلْتَهُ إلَی خَلْقِکَ وَ بِکُلِّ آیَةٍ هِیَ فِیهِ وَ بِحَقِّ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِیهِ وَ بِحَقِّهِ عَلَیْکَ وَ لَا أحَدَ أعْرَفُ بِحَقِّهِ مِنْکَ یَا سَیِّدِی یَا سَیِّدِی یَا سَیِّدِی یَا اللهُ یَا اللهُ یَا اللهُ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ بِحَقِّ کُلِّ إمَامٍ وَ تَعُدُّهُمْ حَتَّی تَنْتَهِیَ إلَی إمَامِ زَمَانِکَ عَشْرَ مَرَّاتٍ فَإنَّکَ لَا تَقُومُ مِنْ مَوْضِعِکَ حَتَّی یُقْضَی لَکَ حَاجَتُکَ وَ تَیَسَّرَ لَکَ أمْرُک که همان مطالب قبل درباره این روایت هم مطرح است.

بخش قرآن و حدیث

مؤسسه حکمت اسلامی احتجاج